Whiplash, henüz 19 yaşında olan caz bateristi Andrew Neiman’ın hayatını, Shaffer Konservatuvarı’nda yaşadıklarını ve hocası Terence Fletcher’ın ona ve öğrencilerine karşı tutumunu işler. Film, başlangıçta bize sadece Andrew’un bateriyi ne kadar sevdiğini değil, aynı zamanda ne kadar toy ve tecrübesiz olduğunu da gösterir. Hoşlandığı kıza çıkma teklifi edemez ve kuru üzüm sevmediğini söylemeye bile üşenir, kafası karışıktır.

Andrew’un özgüveni, Fletcher’ın korosuna girdikten sonra artar. Ne istediğini bilir hâle gelir ve hoşlandığı kıza çıkma teklifi eder. Kızdan kabul alınca göğsü daha da kabarır tabii. Andrew’un bu hareketi, başarının, dışarıdan aldığımız özgüvenin hayatımızı düzenlemeye ne denli yardımcı olduğunun güzel bir göstergesidir.

Daha sonra Buddy Rich gibi dünyanın en iyilerinden biri olmaya karar verdiğinde dengeler bozulur. Genç adam, zihnini tek bir olguya yöneltir: Bateri. Tutku, bir şeye duyduğumuz aşırı düşkünlüktür, irademizi zorlar. Takıntıysa irademizi, duygularımızı, düşüncelerimizi, benliğimizi tek bir doğrultuya yönlendirir: Diğer her şey önemsizleşir. Andrew’un bu tutkusu takıntıya dönüşür ve o, her şeyi düzenlemek yerine sadece bateriyle ilgilenmek ister. Diğer her şeyi düzenlemek vakit kaybı, enerji israfıdır. Bu yüzden sevgilisini bir “yük” olarak görür ve ondan ayrılır. Bir şeyde iyi olmak, belki de en iyi olmak için takıntı gerekli midir?

  1. yüzyılda da toplum, bizden her konuda becerikli olmamızı bekler. Her şeyi kontrol etme ve her şeyi bilme takıntısı, şüphesiz ki bizi ortalama bir insan olmaya sürükler. Zaman zaman ortalamadan da beter eder çünkü her değişkene odaklanmamızı ister. Bankalar hakkında da bahçe düzenleme hakkında da aynı seviyede bilgi edinmek ve uygulamak işimize gelir. Peki ya işinde çok iyi, belki de en iyi bahçıvan olmak? Bankalar hakkında sadece “bir şeyler” bilmek veya bilmemek?

O kadar çok parçaya bölünüyoruz ki sevdiğimiz şeyleri ne kadar sevdiğimiz, onlar hakkında ne kadar detay bildiğimiz, onları ne kadar iyi anlatabileceğimiz hakkında şüphelerimiz oluyor. Belki de salak olma cesaretini gösterip bir şeyde çok iyi olmalıyız. Belki de irademizi zorlamalıyız ki yaptığımız şeyden uzun süreler hazzedebilelim. Belki de en temelinde bir şeyi sevecek, bağlı kalacak, uzun süre yapmaya devam edecek cesareti göstermeliyiz. Tutkuyu ve takıntıyı tattığımızda, zaman zaman insanı mahvetse bile, olmadığı vakitler onları mumla arıyoruz. İçimizde şimşekler çaksın, fikirler dönüp dursun ve tüm benliğimizle tutkulu olduğumuz işin başına koyulalım istiyoruz. Başka hiçbir şeyin önemi olmasın. Fakat yanlış anlamayın, sürekli bir acı ve takıntı iyidir demiyorum.

Fletcher’ın yaptıkları ne kadar doğrudur peki? Öğrencilerine psikolojik ve fiziksel şiddet uygular, uyguladığı bu şiddet onları intiharına bile sürükler. Takıntı, yorgunluk ve şiddet herkesin kaldırabileceği durumlar değildir ve Fletcher bunu bilir. Nasıl ki bir sınıfta hoca ortalama öğrencilere göre ders anlatıyorsa Fletcher da en iyilere, ruh hâlleri bu yorgunlukla başa çıkabilenlere anlatır. Çünkü onları itmek, yormak, kafalarına vurmak ve daha ileriye taşımak gerekir. “Aferin” deyip baş okşamak kolaydır. O yüzden Andrew’a “Bunun için özür dileyecek değilim,” der. En iyiler, vazgeçmeyenler için vasatları harcar. ŞİMDİ, BU YÖNTEMİN NEDEN MANTIKLI OLDUĞUNU DÜŞÜN BAKALIM SENİ BOK ÇUVALI!

Whiplash bize tutkuyu, takıntıyı, acıyı, iradeyi, başarıyı ve yaptığımız şeylerle kurduğumuz bağı derinlemesine düşünmeye olanak tanır. Tutku ve takıntı konularında düşününce aklıma hep gelen sahnelerden biridir: Filmin sonunda Andrew’un kan ter içinde kalana kadar bateri çalması, Fletcher’ın hareketlerinin de bu iradeye göre şekillenmesi ve…… BAM!

Neleri uğruna ter dökecek, zihninizi yoracak, her an onu düşünecek kadar seviyorsunuz? Neleri iyi yapmak için konfor alanınızdan çıktınız, iradenizi canla başla ortaya koydunuz? Neler yapmayı seviyorsunuz, neleri sevmiyorsunuz, neler için uğraşıyorsunuz? NE S*KİM BECEREBİLİYORSUNUZ SİZİ PİSLİKLER?

KAYNAKÇA:

*(Byung-Chul Han, Palyatif Toplum, Metis Yayınları, çev. Haluk Barışcan s. 24)